AR Y LEIN - Y CYHYDEDD

Adre

2007-07-17T10:29:00.001+01:00

A dyna ni, daeth y teithio i ben. Rydan ni gyd wedi cyrraedd adre'n ddiogel ac mi ges i'r croeso rhyfedda gan Del fy ngast fach hyfryd, annwyl!
Ond doedd y diwrnod ola 'na yn Libreville ddim yn hwyl o gwbl. Er nad oedden ni'n teithio tan 10 y nos, roedd Antoine isio i ni fynd a'r bagiau stwff ffilmio yno am 4 am ei fod o'n poeni na fydden nhw'n cael mynd ar yr awyren efo ni. Ond roedd y swyddfa wedi cau. Ond mi gawson ni wybod bod 'na 'overbookings' wedi digwydd ac efallai na fydden NI heb sôn am y bagiau, yn cael mynd ar y bali awyren!
Brysio'n ôl i'r gwesty a stwffio pob dim mewn i gar Antoine. Ond roedden ni hefyd wedi cael gwybod mai dim ond 6 bag fydden ni'n cael mynd efo ni. Hm. Roedd ganddon ni dipyn mwy na hynny. Felly dyma dapio dau bâr o ddau yn sownd yn ei gilydd (wedi gneud hyn o'r blaen droeon) - er nad oedd selotep Antoine yn dda i ddim wrth gwrs! Ond roedd 'na beiriant rhoi plastig am fagiau yn y maes awyr, mi weithiodd hynny'n iawn. Ac mi rois innau ddau fag yn fy mag mawr i, ar ôl trio gwasgaru papurach a stwff meddygol i mewn i gorneli gwag y bagiau eraill. A dyna ni - chwe bag, ac roedd yr excess oedd i'w dalu wedyn yn llawer iawn llai nag oedd o ar y ffordd i mewn! Ond roedd Antoine wedi hen ddiflannu erbyn hynny - heb hyd yn oed ddeud ta ta, y sgrwb, ac roedd Heuwlen a finna'n chwys boetsh.
A lwcus mod i'n hogan gre i godi'r bagiau dwbl ar y peth check-in. Doedd Heulwen druan methu gneud llawer a hithau wedi malu ei llaw mewn damwain car sbel yn ôl. Dyma sut dwi'n delio efo'r holl aros mewn ciwiau...

A dyma Heulwen a finna'n dathlu'r ffaith fod y bagiau i gyd wedi mynd drwadd a ninnau wedi cael ein boarding passes ac yn cael mynd adre o'r diwedd!

Ydi, mae'n bechod bod y daith olaf un wedi bod yn gymaint o smonach, ond dyna fo, mae pethau fel hyn yn 'adeiladu cymeriad', a phwy a wyr, efallai mai hon fydd y rhaglen fwya difyr o'r cwbl o'r herwydd!
Dwi ddim yn gwybod eto pryd gewch chi weld y gyfres, ond mae 'na sôn am fis Hydref eleni. Mi fydda i'n gwneud y gwaith lleisio ddiwedd Medi beth bynnag.
Ac mi fydd y llyfr allan yn fuan wedyn gobeithio. Teitl? Wel, be am 'Ar y Lein Eto Fyth' ?!

Dechrau colli amynedd...

2007-07-15T11:11:00.000+01:00

O braf, meddech chi, cael diwrnod arall yn yr haul yn gneud dim byd ond torheulo a nofio'n y pwll. Pa haul! Dyma'r olygfa heddiw. Niwl a sandflies. Pa bwll? Dydi'r pwmp ddim yn gweithio ers wythnos ac mae'r dwr yn wyrdd a llawn pethe ych a fi.
Dwi wedi gorfod clirio fy stafell a rhoi bob dim yn stafell Heulwen er nad ydan ni'n gadael tan 10 heno. A does na'm dwr i fflysho'r toiledau heb son am olchi dwylo!
A dwi wedi bod yn crwydro'r gwesty fel llo coll ers awr yn trio dod o hyd i signal i fynd ar y we. 'Na, chewch chi'm ista fanna, dan ni'n glanhau.' 'Na fanna chwaith.Na fanna.' 'Ydi'r we yn mynd i weithio heddiw?' 'Dwi'm yn gwbod, dydi'r boi IT ddim ma heddiw.' Ac yn sydyn reit, mae'n gweithio. Wedi diffodd y swits oedden nhw. AAAAAAA!!!
Ac maen nhw'n son ella na fydd ein bagiau'n gallu mynd ar yr un awyren a ni. Wedi laru rwan! Mae Bethan yn dechra colli mynedd!
O ia, llun o'r pacio i chi gan nad oes 'na ddim byd newydd i dynnu llun ohono...

Antoine

2007-07-14T17:56:00.000+01:00

Dyma Antoine ein fficsar. Dwi'n meddwl bod y creadur yn difaru iddo gytuno i wneud y job yn y lle cynta! Ond roedd angen digon o amynedd efo yntau ar adegau, credwch chi fi. Ond dyn annwyl a digon dymunol. Dwi'n meddwl efallai y byddai Heulwen yn anghytuno gan mai hi oedd yn gorfod delio efo fo fwya!

Heulwen druan

2007-07-14T17:53:00.000+01:00

Dim ond y fi oedd yn cael ei bwyta gan fosgitos, roedden nhw'n gadael llonydd i Heulwen, ond mae'n amlwg fod y sandflies wrth eu bodd efo hi. Dim ond hi gafodd ei chnoi'n fyw ddoe, y greadures!

Goodbye Kenyans!

2007-07-14T17:50:00.000+01:00

Dyma nhw'n ein gadael bore 'ma. Heulwen a fi'n dal ar ol am ddeuddydd hebddyn nhw. Bw hw. Goodbye Will, Susie and Guy, bon voyage - I waved to the Ethiopian Airways plane from the 3rd floor at 2pm exactly! Oh, and guess what - the sunset is gorgeous tonight...fethon ni gael run call tra roedd y camera ganddon ni.

A dyma be brynodd Guy yn y farchnad bore 'ma. Dyn bach efo camera ar y chwith, ylwch - perffaith!

Y lleill y gadael

2007-07-14T10:22:00.000+01:00

Mi fydd criw Kenya yn hedfan adre pnawn 'ma, wedyn dim ond Heulwen a fi fydd ar ol- tan nos Sul. Mae'r camera gawson ni ei fenthyg wedi mynd yn ei ol, a'r bil wedi ei dalu. Mae Heulwen yn trio talu biliau eraill rwan - sydd ddim yn hawdd gan fod y cerdyn credyd yn gwerthod gweithio! Efallai y byddwn ni'n dal yma wythnos nesa...naaaa! Wedi cael digon rwan!

Pysgota

2007-07-14T10:18:00.001+01:00

Ro'n i i fod i fynd alan mewn cwch fawr i drio dal barracuda neu marlin yn Sao Tome. Ond dyma'r unig fath o bysgota ges i roi cynnig arni'n y diwedd! Roedd y boi yma'n giamstar, ond ro'n i'n anobeithiol. Ddalies i'm byd. Fel arfer...

Llosgi

2007-07-14T10:11:00.000+01:00

Braich Heulwen ydi hon. Gan fod 'na gymaint o smog yn Libreville, dydi'r haul ddim yn ein llosgi o gwbl, ond yn Point Denis, roedd yr awyr yn glir. Wp a deis. Ond doedd Heulwen yn poeni dim - mae hi isio lliw! Ond mi roth hi'r ffactor 50 ymlaen unwaith i ni ddeud 'Heulwen...ti'n mynd braidd yn binc...' Mi ges inna dipyn o liw hefyd, ond wedi bod yn teithio'r cyhydedd ers 10 mis, mae 'na chydig bach mwy o 'base' ar fy mreichiau i na breichiau Heulwen. Nunlle arall y anffodus. Heblaw fy nhraed.

Point Denis

2007-07-14T10:00:00.001+01:00

Gan nad oedden ni'n gallu mynd i Sao Tome, aethon ni ar gwch i fan'ma ddoe. Brenin yr ardal oedd Denis (oedd yn cael ei alw'n Dennis neu William gan y Prydeinwyr, does isio gras?)ac mae'n ynys (wel, bron iawn) fechan lle mae pobl gyfoethog Libreville yn picio am y penwythnos i chwarae ar y traeth. Dim ond rhyw hanner awr ar y fferi, llai os oes ganddoch chi eich cwch eich hun. Ac roedd hi'n braf iawn yno. Ddim llawer i'w wneud, cofiwch. Roedd mynd ar yr un jetski yn £180 felly stwffio hynna. A dyma be wnaethon ni yn lle.

A syniad Guy oedd hyn - cael y lleill i daflu dwr drosta i - nes ro'n i'n wlyb domen!
Ro'n i mor wlyb, waeth i mi nofio'n fy nillad ddim - gan ein bod ni i gyd wedi anghofio dod a'n pethe nofio. Ew, nes i fwynhau hynna, ac mi sychodd fy nillad tra roedden ni'n cael cinio (ro'n i wedi dod a'r wisg Affricanaidd efo fi, felly roedd o'n dda i rywbeth wed'r cwbl!)

Les Dawson

2007-07-12T20:45:00.000+01:00

Dwi'n deud dim.

Operation Crwban

2007-07-12T20:39:00.000+01:00

Nol i r farchnad bysgod bore ma, ac roedden ni fwy neu lai wedi gorffen ffilmio pan welso ni grwban yn cael ei lusgo i fyny’r traeth gerfydd cortyn bels am ei goes/ffliper. Roedd Guy wedi ypsetio’n lan. Mae o’n lysieuwr ers 25 mlynedd ac yn foi anifeiliaid mawr. Roedd o isio prynu’r crwban er mwyn ei ryddhau yn ol i’r mor. Y? Ond geith o ddim ond ei ddal eto, meddan ni. Ond na, roedd o’n daer ac wedi gweithio ei hun i fyny i dipyn o stad. Felly dyma brynu’r crwban am £20 a £1 yr un i 4 boi ei gario at y car.

Ond yn sydyn, dyma bobl swyddogol yr olwg yn dod o rhywle. Yr heddlu. Mae’r crwbanod dan gadwraeth yma (i fod – achos mai dyna ydi ‘protected species’) ac roedden nhw reit gas efo ni er ein bod ni’n trio egluro nad ei brynu i’w fwyta oedden ni! Ond mi wnaethon nhw ein coelio ni’n y diwedd a dod efo ni i’w ryddhau i’r mor.

A dyma fo’n mynd.

A chan fod ei gefn o ata i do’n i methu gweld os oedd ‘na ddagrau yn llygaid Guy wrth ei wylio’n nofio i ffwrdd.

Masg Gabonaidd

2007-07-12T20:29:00.000+01:00

Dwi'n hapus iawn rwan. Un peth ro'n i wir isio'i brynu oedd un o fasgiau enwog Gabon (nhw ydi'r meistri). A ges i hwn ddoe. Dwi wrth fy modd efo fo!

O hec, dechra drysu. Dach chi wedi gweld hwn yn barod yndo? Ond mae'n werth ei weld yn agos, felly tyff.

I rieni Heulwen

2007-07-12T20:22:00.000+01:00

Yr unig bobl dwi'n GWYBOD sy'n darllen y blog 'ma ydi rhieni Heulwen! Mae hi'n siarad efo nhw ar y ffon ac yn pasio'r ymateb ymlaen i mi. Roedd Mam Jonathan yn un o'r darllenwyr selocaf hefyd erbyn cofio. Mae'r gweddill ohonoch chi'n blwmin anobeithiol am roi ymateb! Oes 'na rywun allan yna'n gwerthfawrogi hwn heblaw rhieni Heulwen?! Felly, yn arbennig i chi, dyma luniau ohoni.

Nacydi, dydi hi'm y licio gwenu mewn lluniau nacdi?!

Ac un arall ohoni o'r cefn, gan ei bod hi'n dal i feddwl bod ganddi ben ol mawr.Que?!

Ensemble Africaine

2007-07-12T06:29:00.000+01:00

A rhywbeth arall dwi'n difaru peidio ei gael pan ro'n i'n Nigeria dros 20 mlynedd yn ol ydi gwisg fel hyn. Ond rydan ni wedi prynu defnydd ddoe, yna mynd i weld chwaer yng nghyfraith Pascale (ddaeth yma o'r Congo 8 mis yn ol, ac yn gwneud ei bywoliaeth fel 'taileur'), lle ces i fy mesur am ensemble! Fe ddylai fod y barod erbyn heno - am ddim ond £20! Nid yn cyfri'r defnydd wrth gwrs - a dyma chi hwnnw ac Esperance fu'n fy mesur. Tydi hi'n ddynes dlws?

Ond duw a wyr sut olwg fydd arna i yn y wisg. Dwi'm cweit yr un siap a genod yr Affrig. Maen nhw'n tueddu i fod a phenolau mwy, a llai o frestiau, a finna'r ffordd arall yn llwyr. Hmm...beryg mod i'n mynd i edrych rel drong ar y bocs eto fyth..

Masg a Pascale

2007-07-12T06:24:00.000+01:00

Un peth ro'n i wir am ei brynu yma oedd masg. Mae Gabon yn enwog am safon eu masgiau, ac mae hwn yn un da. Dwi'n nabod fy stwff Affricanaidd! Mae'r pethau 'mass produced', newydd sbon, rhad yn hawdd eu cael am tua £5. Mwy os nad ydach chi'n bargeinio. Ond mae hwn yn hyn ac o safon uwch. Un Pounou ydi o medda nhw - nid mod i'n siwr be mae hynny'n ei olygu! Ond mi dalais i £23 amdano fo. Roedd o wedi gofyn am £35. A Pascale ein gyrrwr newydd ydi hwn - sydd o Nigeria yn wreiddiol. Un o'r miloedd sydd wedi dod yma yn anghyfreithlon, ond sy'n cael eu croesawu. Mae hi dipyn haws gwneud bywoliaeth fan hyn nag yn Nigeria.

L'Epicurien

2007-07-12T06:19:00.000+01:00

Dyma lle ges i's stecen orau ges i rioed. Au poivre. Efo gwin St Emilion.
Ond ar gyfer ffilmio oedd o. Sbiwch faint oedd raid i mi ei adael ar ol! Roedden ni ar frys i fynd i ffilmio rhywbeth arall. Ro'n i jest a chrio...

Laurel a Hardy

2007-07-12T06:15:00.001+01:00

Y ddau efo'r camera bach - sydd ddim yn cael ei ddefnyddio o gwbl bellach, diolch byth. Cael benthyg y Z1 tra byddwn ni yma.

Y Ddraig goch yn Gabon!

2007-07-11T22:40:00.000+01:00

Er gwaetha'r ben glin

2007-07-11T08:17:00.000+01:00

O ia, anghofies i son - do, mi fu'n rhaid i minnau ddawnsio. A do'n i'm cweit mor sidet a'r llun! Ond roedd batris y camera wedi darfod erbyn i hyn ddigwydd. Dwi reit falch!

A Guy...

2007-07-11T08:15:00.000+01:00

A doedd Guy ddim yn impressed iawn efo maint y 2 fatri ddoth efo'r camera Z1.
Yn enwedig gan nad oedden nhw wedi cael eu charjio!

Ond...

2007-07-11T08:06:00.000+01:00

Ond doedd pethau ddim yn fel i gyd. Fyddan ni ddim yn gallu symud ymlaen i Sao Tome wedi'r cwbl. Doedd na'm pwynt heb gamera call achos dim ond hyn a hyn o luniau efo'r camera bach all S4C (neu unrhyw sianel arall)eu darlledu. A fan hyn, o leia gawn ni fenthyg y camera Z1 tra rydan ni yma. Do, mi wnaethon ni drio mynd a fo i Sao Tome, ond roedd hi'n amhosib gwneud y gwaith papur mewn pryd. Felly bw hw, chawn ni ddim gweld yr ynys sydd i fod yn nefoedd heb ei difetha. Ydw, dwi'n gyted!
Ond yn hapus hefyd am ein bod ni'n gallu anghofio am broblemau'r bali camera rwan a jest canolbwyntio ar wneud y rhaglen.
Rydan ni gyd yn hapusach. Mi wnes i ofyn i Wil ddoe, be oedd o'n ei feddwl o Gabon hyd yma. 'The fish is nice...' medda fo.

Mbeng Ntame

2007-07-11T07:47:00.000+01:00

Noson arbennig neithiwr - llond gwlad o ddawnsio mewn pentre o'r enw Mbeng Ntame, rhyw dri chwarter awr o ganol Libreville. Argol, roedden nhw'n dda, ac yn ifanc ac yn llawn egni. Ac un teulu ydyn nhw - 6 chwaer, 1 wedi priodi Ffrancwr, a phob un wedi cael llwyth o blant (mi wnes i anghofio gofyn faint yn union) ac maen nhw i gyd yn byw efo'i gilydd mewn un 'compound'. Ac yn dawnsio yn yr hen ddull yn gyson, jest er mwyn hwyl ac ar gyfer twristiaid. Ond ar ddechrau pob sioe, maen nhw'n cymryd rhywbeth o'r enw Iboga - planhigyn sy'n gwneud i chi hedfan! Ac wedi i mi roi mymryn bach ar fy nhafod, diaw, roedd 'na rywbeth yn digwydd.

Dim rhyfedd fod rhain yn gallu dawnsio mor wyllt drwy'r nos!

A ces oedd hwn. Roedd pawb yn gwneud eu colur neu eu gwisgoedd yn ol y gweledigaethau roedden nhw wedi eu cael. 'Felly ti wedi gwisgo fel panther...' medda fi (state the obvious, Bethan) 'Je suis un Panthere!' medda fo'n gwbl bendant. Dwi'n amau dim. Roedd ganddo egni a chryfder yr anifail i ddawnsio fel gwnaeth o drwy'r nos.

Mae'n braf yma!

2007-07-11T07:39:00.000+01:00

Dwi wedi clywed bod rhywrai yn poeni amdanon ni yma - fel rhieni Heulwen! Ylwch, na, er gwaetha'r trafferthion, rydan ni'n cael amser da, ac yn cael stwff da i'w ddarlledu a dyma i chi chydig o luniau ddylai brofi pa mor braf ydi hi yma.

Radio Emergence

2007-07-11T07:24:00.000+01:00

Diwrnod cymysglyd eto ddoe, yn cynnwys profiad eitha brawychus i mi - siarad yn fyw ar y radio - yn Ffrangeg! Ond argol, ges i hwyl. Nid radio arferol mo hwn, ond radio gan bobl ifainc ar gyfer bobl ifainc - ond maen nhw mor dda, mae bron pawb yn gwrando arnyn nhw! Gwirfoddolwyr ydyn nhw i gyd, neb yn derbyn ceiniog am y gwaith, ond gan mai eu babi nhw ydi o, maen nhw'n rhoi gwaith i mewn iddo fo was bach, ac mae'r cyflwynwyr yn wych, yn gallu siarad yn rhugl a llyfn fel pwll y mor ar unrhyw bwnc dan haul ac heb ddarn o bapur o'r blaenau. Mi wnes i ddeud wrthyn nhw bod ieuenctid Cymru yn cwyno am radio eu hunain ers blynyddoedd. Roedden nhw'n cynnig i griw ddod draw yma i weld be maen nhw'n ei wneud ers 2000, ac wedyn fe allen nhw ddod draw i'ch helpu chi i sefydlu radio tebyg yng Nghymru! Chwip o syniad. Be amdani ta jeunesse du Pays de Galles? Ond wrth gwrs, byddai gallu siarad Ffrangeg yn help...
O ia, a dwi wedi addo gyrru CD Gymraeg iddyn nhw.Unrhyw syniadau be ddylwn i ei yrru?
Merci bien a l'equipe de Radio Emergence - vous etes une/un? inspiration! Et je vous enverrai un CD Gallois toute de suite, je vous assure!

F'atgoffa o Del

2007-07-10T11:57:00.000+01:00

Da 'de! mae'r traethau'n llawn o fonion pren fel'ma.

Dylanwad Ffrainc

2007-07-10T07:38:00.000+01:00

Dyma ddangos i chi pa mor Frengig ydi hi yn y rhan yma o Orllewin yr Affig

Y car

2007-07-10T07:29:00.000+01:00

Nid yn unig mae'r camera wedi malu ond mi benderfynodd y car ro'n i'n gyrru ynddo goncio allan hefyd! Dyma nhw'n trio ei drwsio. Mi dreuliais i dipyn o amser yn sgwrsio efo Franklin y gyrrwr felly, boi o Zaire (mae gyrrwyr Gabon i gyd yn dod o wledydd eraill) ond erbyn y pnawn mi ddywedodd nad oedd o isio gweithio efo ni eto. Y? Pam?! Roedd o'n trio deud mod i'n ei wneud o'n sal, fod ei galon o'n rasio bob tro ro'n i'n eistedd wrth ei ochr. Y? Oooo...Ym. Ro'n i'n meddwl mai tynnu coes oedd o, neu drio gwneud esgus. Ti'm hyd yn oed yn gwbod fy enw i! 'Faut pas me moquer!'medda fo. Felly dwi'm yn gwbod wir. Ond dydi o'm efo ni bellach. Fo sy'n y bonet gyda llaw.

Y camera bach bach bach

2007-07-10T07:21:00.000+01:00

Dyma Guy druan efo'r camera bach ar y tripod mawr. Na, dydi'r camera mawr ddim yn gweithio - o gwbl. Nada. Rien. Zilch. Rydan ni'n cael benthyg camera rhywun arall am ddiwrnod - am bres golew ac ar yr amod fod 'na gynorthwydd yn dod efo ni - ond rydan ni'n aros am y diawl bach ers awr rwan! Wedyn, mi fyddwn ni'n nol efo'r un bychan yn Sao Tome. Croesi bysedd y bydd y lluniau yn ddigon da i'w darlledu. Argol, tydi rado gymaint haws?

Awww!

2007-07-08T21:57:00.000+01:00

Yn y brif farchnad, pan aeth y lleill i fyny rhyw risiau i wneud ‘topshot’, mi wnes i eistedd jest o flaen y stondin yma, a do’n i methu credu fy lygaid. Roedd y ferch ma’n siafio – fydda i byth y cofio be ydi ‘eyebrows’ yn Gymraeg – sourcils yn Ffrangeg – nid aeliau ydyn nhw naci? Ia? Amrannau ydi ‘eyelids’ a blew amrannau ydi ‘eyelashes’. Felly ia, aeliau ydyn nhw. Ac roedd y ferch ma’n eu siafio efo razor blade – yr un un i bawb – ac yna’n paentio stwff lliwio gwallt yn ddu i wneud aeliau eitha geometraidd a rhyfedd yr olwg. Wedi i’r liw ‘gymryd’, roedd gan y genod aeliau cwbl ddi-flew, od iawn yr olwg. Ax erbyn sbio, roedd o’n amlwg yn beth poblogaidd iawn i’w wneud. Ffasiwn...dwn i’m.

Baguettes

2007-07-08T21:55:00.000+01:00

Mae dylanwad Ffrainc yn gryf iawn yma o hyd. Beryg iawn mai dyma’r bwyd gorau dwi wedi ei gael ar y cyhydedd a dwi’n eitha siwr mai’r Ffrancwyr sy’n bennaf gyfrifol am hynny. Nhw oedd yn llywodraethu yma tan 1960. Mae pawb yn siarad Ffrangeg yma, a phob arwydd yn uniaith Ffrangeg. Roedd y fficsar reit flin pan ofynais i am y ieithoedd eraill cynhenid. ‘Mais Gabon est un pays Francophone!’ medda fo, fel taswn i newydd regi.

Gwena Heulwen!

2007-07-08T21:40:00.000+01:00

Heulwen yn barod i sglaffio siocled a siampen. Wel, naci props i mi oedden nhw mewn gwirionedd. Wyddoch chi bod Sao Tome yn enwog am wneud rhyw siocled ‘byd enwog’? Na finna chwaith. Ond mae ffrindiau Heulwen yn Abertawe wedi clywed amdano medda hi. Yhy. Hogan Galaxy ydw i, sori. Ta waeth, syndod oedd deall hefyd bod ‘na fwy o yfed siampen (y pen) yn Gabon nac unrhyw wlad arall yn y byd. Oes, mae ‘na bres yma –ond dim ond gan ganran fechan o’r boblogaeth wrth gwrs. ‘Gwena, Heulwen,’ medda fi, ond sbiwch gwen ges i. Ond pan gymrodd hi lun ohona i wedyn, do’n i faw gwell nag o’n? Ond ro’n i wedi blino.

Ond ddim gymaint a hon yn y cefndir chwaith.

Les Poissons

2007-07-08T21:36:00.000+01:00

Roedd hi’n ddau y bore arna i’n mynd i ngwely’n y diwedd, ond roedd Antoine yn dal i fynnu ein bod ni i fod yn barod i gychwyn am 6.45 bore ‘ma. Felly mi godais yn gynnar yn hogan dda jest cyn chwech (er fod y cloc larwm jest a rhoi hartan i mi), cawod sydyn, newid, ac i lawr am frecwast. Ond er eu bod nhw wedi deud bod brecwast yn cychwyn am 6, doedd o ddim bore ‘ma. Es i’n ol i’r llofft i nol y laptop a blogio’r lluniau dwytha ‘na fues i nes gweld y nesa o’r criw toc wedi 6.30.

Ia, os ydach chi wedi sylwi ar amser gyrru’r blog, dwi’n deud y gwir ylwch – ac ydan, mi rydan ni ar yr un amser a chi yn union, peidiwch a gofyn i mi pam, sgen i’m clem.

Ond yn sgil digwyddiadau y Couloir de la Mort neithiwr, mi fethodd un gyrrwr a chodi mewn pryd, felly roedd hi’n agosach at 8 arnon ni’n gadael yn y diwedd – a do, mi gawson ni frecwast yn y diwedd. Croissants bendigedig yma!

I’r farchnad bysgod wedyn, a dyna egluro’r llun uchod. Wedi ei halltu mae’r rheina.

Ond roedd y pethau bach druan yma yn gwbl ffres. Dwi’m yn siwr allwn i fwyta’r rhain. Gwneud i mi feddwl am olygfa’r pysgod aur yn ‘A Fish called Wanda’, braidd.

Le Couloir de la Mort

2007-07-08T21:32:00.000+01:00

Rydan ni wedi gwneud diwrnod a hanner o ffilmio bellach a dydi o ddim wedi bod yn hawdd! Mi ddigwyddodd rhywbeth ar y ffordd yma i’r camera arferol - yr un mawr, trwm. Erbyn i Guy ei weld o neithiwr, doedd o ddim yn bihafio o gwbl. Y gwres o bosib, neu roedd o wedi cael cnoc ar y ffordd. Neu mae o, fel fi, yn dechra teimlo’n hen wedi teithio’r holl. Does wybod, a chawson ni’m gwybod chwaith achos doedd na’m amser i Guy ffidlan efo fo cyn dechrau ffilmio. Lwcus bod ganddon ni ail gamera efo ni, un bychan Sony. Ddim hanner cystal (na mor cool yr olwg a’r tripod. A deud y gwir, mae’n edrych yn pathetic) ond yn iawn mewn argyfwng.
Ac am fod ein hamser ni mor brin yma, roedd hi’n argyfwng neithiwr. Roedden ni isio mynd i ffilmio yn ‘Le Couloir de la Mort’ – cyntedd y meirw, sydd wedi cael yr enw am mai dyna’r stryd lle mae pawb yn mynd i feddwi a bachu, a meddwi nes eu bod nhw’n KO ar hyd lle. Wel, welson ni fawr o gyrff ar lawr, weles i lawer gwaeth yn y Bala ar nos Sadwrn. Ond y maer sydd wedi rhoi ei droed i lawr mae’n debyg, a gofalu fod ‘na lai o bobl yn mynd yno. Dwi’m yn siwr iawn sut.
Mi ddigwyddodd rhywbeth reit ddifyr i ni fel criw, ond dwi’m yn mynd i ddeud be oedd o cyn dod nol, a fydd o ddim yn y rhaglen, felly mi fydd raid i chi aros am y llyfr – allai fod yn barod ddechrau flwyddyn nesa, os gai lonydd!
Cliw bach i chi...gawson ni fraw o weld faint o griw oedd ‘na efo ni neithiwr. Cynrychiolwyr bob dim dan haul – a bodyguards! Roedd ‘na un boi bach yn fy hebrwng at ddrws fy llofft bob tro ro’n i’n neidio mewn i’r lifft! Ond erbyn heddiw, roedd ‘na dipyn llai...ddeudis i fod Susie’n cymryd dim lol yndo.

Dawnswraig

2007-07-08T06:39:00.000+01:00

Mae'r gwesty ma'n un poblogaidd ar gyfer priodasau, a iechyd, maen nhw'n gwybod sut i gynnal priodasau! Drymwyr, cor o ferched mewn gwyn a melyn yn hebrwng y cwpwl priod drwy'r drws, a swn was bach. Mae'r par priod o flaen rhain yn rhywle...

Mynd am reci fuon ni ddoe, ac mi gymrais i'r un yma o un o'r merched lleol oedd ar ei ffordd i ddawnsio mewn ffair. Roedd y colur yn cymryd rhwng 30 munud ac awr i'w wneud, ac roedd 'na griw ohonyn nhw - chwiorydd i gyd. A dyma lun ohonyn nhw efo Susie (mae'n lun sal iawn ohoni, gai un gwell nes mlaen, ond hi ydi'n rheolwr lleoliad ni, sy'n cymryd dim lol gan neb!).

Yr olygfa o ffenest fy llofft

2007-07-08T06:36:00.000+01:00

Ar y traeth

2007-07-07T11:12:00.000+01:00

Wel myn coblyn, newydd ddarganfod fod y traeth yn wifi! Dwi'n eistedd yma a nhraed yn y tywod yn sbio ar y tonnau o mlaen i, yr haul yn gynes ar fy nghefn a dwi'n gallu sgwennu hwn ar y laptop heb wifrau o fath yn y byd. Dydi technoleg yn beth braf weithiau dwch?
Mae Heulwen yn trafod yr amserlen efo Antoine ein fficsar lleol, a dwi'n cael brec bach. Does na neb yn y mor o hyd ond mae na Ffrancwyr claerwyn yn gorweddian o amgylch y pwllnofio. Ella ai i ymuno efo nhw am sbel!
Ges i noson dda o gwsg i fyny ar lawr ucha'r gwesty ond roedd na barti yng nghyntedd Heulwen druan felly gysgodd hi fawr ddim, bechod! C'est la vie...

Wedi cyrraedd!!

2007-07-06T22:47:00.000+01:00

Wedi cyrraedd Libreville, prifddinas Gabon yn ddiogel. Heb weld llawer eto - dim ond y maes awyr a'r gwesty, ond mae'r gwesty jest dros y ffordd o'r maes awyr a'r gwesty reit ar lan y môr. Es i am badl ar ôl cyrraedd ac mae'n hyfryd o gynnes ond doedd 'na neb yn nofio yn unlle felly nes i benderfynu aros tan 'fory ar ôl siarad efo rhywun i weld os ydi o'n ddiogel (iechyd a diogelwch wedi suddo i mewn i fy isymwybod...)Wel, mi fysa'n goblyn o beth taswn i'n boddi yn syth ar ôl cyrraedd yn bysa?

Feibs da i'r lle ma; pawb yn glên a `chilled` a neb ar frys. Diolch byth, achos mae Heulwen a fi yn nacyrd. Bu`n daith hir a blinedig rhwng bob dim. Stori hir.
Gobeithio cael lluniau i chi ryw ben - heb ddadbacio eto.
Wil a Guy yn cyrraedd fory efo Susie - heb ei chyfarfod hi eto. Edrych ymlaen - dynes a hanner mae'n debyg.

Y daith olaf ar gychwyn

2007-07-03T23:09:00.000+01:00

Wel, mae bob dim yn barod ar gyfer y daith nesaf. Heblaw am y ffaith mod i byth wedi dechrau pacio.
Mi fydd Heulwen a finna'n teithio i Lundain nos Iau yma (Gorff 5ed) am ein bod ni'n gorfod checio mewn am 4 y bore ar y 6ed. O, hyfryd... Mi fyddwn ni wedyn yn hedfan i Libreville, Gabon via Paris, tra bod y criw ffilmio yn hedfan o Kenya ac yn aros noson yn Addis Ababa cyn ein cyfarfod ni ar y 7fed. Ydi, cymhleth tydi? Tydi pob dim.

Does gen i ddim syniad sut fydd y we yn gweithio yn Gabon na Sao Tomé, a dyna pam dwi'n gyrru hwn rwan, rhag ofn!

Rioed wedi clywed am Gabon? Wel, gwlad fechan (iawn) ar arfordir Gorllewin yr Affrig ydi hi, ar y cyhydedd wrth reswm. Y Ffrancwyr fu'n llywodraethu yno tan 1960, felly efallai mai dyna pam eu bod nhw'n yfed mwy o siampên na bron neb. Pwy fysa'n meddwl ynde? Mi gai ambell wydraid, siawns. A chyfle i ddefnyddio fy Ffrangeg eto.

Wedi gwneud pob math o bethau yn fanno, mi fyddwn ni'n symud ymlaen i Sao Tomé ar Orffennaf yr 11eg. Ynys fechan 330 milltir sgwar efo dim ond tua 150,000 o bobl yn byw arni. Y Portiwgeaid fu'n rheoli fan hyn am gyfnod, felly ia, beryg mai Portiwgaeg fydd y Lingua Franca - iaith dwi wedi ei chael yn hynod anodd i'w dysgu yn y gorffennol. O wel. Maen nhw'n deud ei bod hi'n ynys arbennig o hardd, felly dwi'n edrych ymlaen yn arw - er gwaetha'r siom na fydda i'n cael nofio scuba yno wedi'r cwbl! O wel, dwi ddim mewn sefyllfa i gwyno debyg, a finna wedi cael fy nhalu i deithio rownd y byd deirgwaith.

Gobeithio'n arw y cai rannu mhrofiadau a lluniau efo chi cyn dod adre. Croesi bysedd felly...

Cais am help ariannol

2007-06-11T10:37:00.000+01:00

Mae arna i ofn bod gweddill y neges yma yn Saesneg.
Ges i wybod am elusen sy'n helpu plant gyda tumours yn ysbyty
Kenyatta, ac maen nhw wedi gyrru'r isod i mi ei roi ar y blog rhag ofn y gallai
rhywun allan fan'na helpu dau achos diweddar iawn:

At Kenyatta hospital it's like this. Anyone who gets admitted gets basic
treatment. There are 1,000 beds and up to 3,000 admissions at any one time.
People are supposed to pay for their treatment. But once you are in, they
can't force to you pay, and though they will often hold patients hostage to
pay the bills, eventually what happens is they kick you out and the ministry
covers all the theatre and bed bills.

However anything that is outsourced from suppliers, (scans, special drugs,
and special implants etc) where Kenyatta would actually have to pay up
front, the patient must raise the monies for those things themselves before
those items/services are procured.

So, sometimes, a kid/patient arrives with a small tumour and gets told to go
get a C.T. scan to assess the tumour, before they can be admitted.
CT scans are outsourced form another hospital (Kenyatta doesn't have that
machine).

Unless they get the C.T. scan, they don't get admitted at all, so they don't
get into the treatment chain.
The scan costs about $75.
They often go away and come back years later with a huge growth and its
either too late or now requires complex re-construction once the tumour is
removed.

The monies we had remaining were intended for those cases where $75 would
get the scan and gain admission to the hospital. Dr Fred, my guy on the wards
(who should be sainted by the way) sends me those cases.

He came to see me last week with 2 cases slightly outside my parameters but
I couldn't turn away and now need some help - as they have now depleted all
the monies I had remaining.

Case one - 12 yr old boy hit by matatu- local bus (we don't cover accidents, only
tumours). Smashed the front of his face so that the jaw and front of face
separated entirely from skull. Came in from Kericho (rural area). Poor.
Surgery needed required small metal plates to join face back to skull.
Plates cost 144,000/= ($2,149). All other costs covered by the hospital.
If he hadn't gotten the plates, then he would likely die.
I gave the go ahead and asked the supplier of the plates to give them to me
with some down payment, and wait for the balance. The surgery went ahead and
the boy is doing fine. I ma now in debt to the plates supplier.
The boy doesn’t look as bad as it actually is – as all the bone has shattered inside with little bruising yet evident. The bone is broken above the nose, across the front and under the eyes, on each side of the jaw, and through the front of the bottom jaw. He will lose the sight in one eye but Dr Fred thinks he will keep the other.

Case 2 - Woman age ?? 35?? (We had said we would only cover kids). Came in 3
years ago with small tumour. Told to get CT scan. Couldn't pay. Came back
three years later with this tumour now huge. When it's removed it will take
half her lower jaw and she would not be able to eat. She has a family. She
is from the bush and they get casual work when they can cutting cane. Cost
for plate is 44,000/= (approx $650). If it isn't removed it will keep on growing.

Total for both is $2,800. Can you or anyone you know contribute?

I have told Dr Fred to go ahead with the woman who is scheduled for next
week. I can probably just cover it all myself, but that will leave the
cupboards bare for future cases.

If you can't help, I understand. I know you are likely doing lots of other
good stuff, and you may even be broke like me.!

Ginger Wilson

Rider/sponsor www.thefirefliesride.com for Leuka. Pls click here to donate.
Enquiries info@gingerink.tv

Cadi Fflur

2007-06-06T10:37:00.001+01:00

Ddrwg iawn gen i, ond mae'n RHAID i mi gynnwys y llun yma o fy ngor-nith, merch Leah, merch fy chwaer.
Fe ddaeth i'r byd y bore ro'n i'n cyrraedd Kenya a bu'n rhaid i mi aros 3 wythnos i'w gweld - ond roedd hi'n werth yr aros!

Ac mi fydd y blogio nesaf rhwng Gorffennaf y 6ed a'r 16eg. Y daith olaf ar y cyhydedd!

Beic i bob dim

2007-06-05T11:22:00.001+01:00

Ydyn, maen nhw'n llwyddo i gludo'r pethau rhyfedda o un lle i'r llall heb betrol. Drysau, peiriannau gwnio, geifr, tunnell o fananas, bob dim.

A dyna ni am y tro. Roedd Uganda yn wlad wych, ddifyr, gwerth ei gweld. Ond mae'n braf bod adre, credwch fi.

Mi fyddai'n cychwyn am Gabon a Sao Tome fis Gorffennaf. Na, fydda i ddim yn mynd i'r Congo na Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo sydd y tu ôl i'r mynyddoedd welwch chi ar y gorwel yn y llun - braidd yn beryg yno ar hyn o bryd.

Felly cofiwch daro i mewn bryd hynny - ac ymatebwch y diawlied! Dwi'n teimlo weithiau mod i'n sgwennu at neb! Ond dwi'n gwybod bod nifer ohonoch chi'n darllen y blog 'ma, ond ddim eto wedi gweithio allan sut i yrru ymateb. Holwch y plant neu'r wyrion - mi fyddan nhw'n gwybod!

Chimps Kibali

2007-06-05T11:15:00.001+01:00

Mi fuon ni'n cerdded drwy'r jyngl am sbel i weld y chimpansîs, ond ges i gric yn fy ngwar yn sbio arnyn nhw'n uchel i fyny yn y coed.
~Mi ddaethon nhw i lawr yn y diwedd, ond dyma'r llun cliria ges i efo nghamera zoom da-i-ddim i. Oes, mae 'na chimp mawr yn fan'na - craffwch!

Ailgylchu

2007-06-05T11:10:00.001+01:00

Pan gafodd y gweithwyr vanilla hoe am ginio, mi ddechreuodd rhai chwarae draffts. A sbiwch be ydi'r darnau - ia, hen gaeadau poteli pop! Dwi wrth fy modd efo'r ffordd mae pobl yr Affrig yn ailgylchu a dod o hyd i ffyrdd i ail ddefnyddio pob dim. Mae ganddon ni lawer i'w ddysgu oddi wrthyn nhw.

Hanes Lulu

2007-06-05T10:59:00.000+01:00

Pan welais i ein bod ni’n mynd i holi dynes wen sy’n berchen ffarm yma, ro’n i’n disgwyl y gwaetha – snoben gwynfanllyd yn trin y gweithwyr fel baw. Ond ges i sioc. Cyn dod yma, hogan 30 oed yn gwneud dodrefn yn Lloegr oedd Lulu, yn gwneud digon i gael pryd o fwyd bob dydd. Dim ond dod i weld ei hewythr am ei fod o’n wael oedd hi, ond mi fu hwnnw farw’n syth a bu’n rhaid i rywun aros i edrych ar ôl stâd Ndali a thalu’r gweithwyr ac ati. Wyth mlynedd yn ddiweddarach, mae hi’n dal yma, yn gweithio fel het ond yn hapus ac wedi llwyddo i droi fferm oedd yn llanast yn fusnes tyfu vanilla llwyddiannus, fferm brynwyd yn wreiddiol gan ei thaid, Major Trevor Price (oes, mae 'na gysylltiad Cymreig yn rhywle). Ges i lond llaw o’r stwff gorau un ganddi, ac mae’r arogl yn fendigedig. Gesiwch pwy fydd yn dechrau gwneud cwstad go iawn a hufen iâ ac ati y funud fyddai adre...

Ond be oedd yn fwy difyr fyth oedd pan gafodd hi alwad ffôn ar ganol cyfweliad i ddeud bod yr heddlu wedi cyrraedd y ty...mae’n debyg fod ‘na ddynion busnes lleol yn trio honni mai nhw pia peth o stad Ndali, ac wedi gyrru llwyth o garcharorion i balu yno ar y slei er mwyn iddyn nhw gael plannu cnydau a thrwy hynny ennill hawl ‘squatters’ (rhywbeth fel’na, mae’n stori hir a chymhleth). Aethon ni yno efo hi, a gweld y carcharorion wrthi a chlywed Lulu’n trio dal pen rheswm efo’r heddlu a’r dynion busnes – sydd ddim yn lleol eu hunain gyda llaw – Indiaid o’r enw Farouk yden nhw. Y tad ydi'r boi yn y welintyns.
Ond maen nhw’n brysur yn trio troi y bobl leol yn erbyn Lulu. Mi gafodd ei rheolwr ei ladd rai blynyddoedd yn ôl ac mae’r rheolwr bach newydd - y dyn ifanc ar y dde - wedi cael ei fygwth sawl tro. Ond mae ei gweithwyr yn gwbl driw iddi ac mae’r ffrae i fod i fynd i’r llys wythnos nesa. Os na chaiff o’i setlo’n fan’no, fe allai pethau fynd yn hyll iawn. Mae’r math yma o beth yn digwydd yn aml mewn gwledydd eraill yn yr Affrig, a dwi wedi gweld â fy llygaid fy hun rwan, pa mor anodd a chymhleth ydi’r cwbl. Ro’n i wedi fy synnu gan Lulu – ei chryfder, ei phenderfyniad a’i hangerdd, a dwi wir yn gobeithio y caiff hi ffermio ei vanilla mewn heddwch. Mi fyddai ei thaid yn falch ohoni. Fyswn i’n gallu gwneud be mae hi’n ei wneud? Na, byth.

Os oes 'na rywun allan fan'na isio archebu peth o vanilla Ndali, dyma rai o'r bobl sy'n delio efo Lulu ym Mhrydain:
Bespoke Foods 020 78194300
Good Food 01597 824720
Goodness Foods 01327 872047
Suma Wholefoods 01422 313840

Y wefan: www.ndali.net
vanilla@ndali.net

Vanilla

2007-06-05T10:54:00.000+01:00

Mae merch 38 oed o Loegr o'r enw Lulu Sturdy wedi llwyddo i ffermio vanilla yn llwyddiannus iawn yn Ndali.
A dyma i chi rai o'r gweithwyr wrthi'n mesur a didoli'r vanilla - fydd yn cael ei werthu gan Waitrose cyn bo hir - un o'r vanillas gorau gewch chi meddai rhai o'r chefs gorau un!

Ndali

2007-06-05T10:51:00.000+01:00

Dyma i chi ddarn bychan o'r stad. Ydi, mae hi'n hyfryd o wyrdd a ffrwythlon yno. Mi ddywedodd Winston Churchill mai Uganda oedd 'perl yr Affrig.'

Ar y ffordd i Ndali

2007-06-05T10:48:00.002+01:00

Pan mae'n bwrw glaw, mae'n bwrw glaw o ddifri, a dyma be ddigwyddodd ar y ffordd i stad Ndali ger Fort Portal. Mi gymerodd oes i ni ddod allan o hwnna! Ac erbyn y pnawn, roedd y mwd wedi sychu'n grimp.

Sgerbydau'r gorffennol

2007-06-05T10:43:00.001+01:00

Dyma'r unig beth welson ni oedd yn weddill o gyfnod Idi Amin a'r rhyfel. Roedd o'n rhydu ar ochr y ffordd.

Kampala

2007-06-05T10:30:00.002+01:00

O feddwl bod y lle wedi cael ei chwalu'n rhacs yn ystod cyfnod Idi Amin a'r rhyfel cartre fu wedyn, mae'r brifddinas wedi codi'n ôl ar ei thraed gyda steil. Edrych yn smart tydi? Cofiwch chi, mae 'na ddarnau sy'n dal yn hurt bost, yn stondinau lliwgar, prysur, pobl yn cario geifr ac ati ar gefn moto beics. Rydach chi'n dal yn ymwybodol eich bod chi'n yr Affrig! Ac mae'r traffig yn echrydus - llawn ceir ail law o Siapan.
Mae'r bywyd nos yn wych mae'n debyg ond welson ni ddim ohono fo. Roedd y gwesty'n rhy bell o ganol y dre ac roedden ni'n rhy flinedig. Dwi'n difaru rwan, wrth gwrs, ond dyna fo. Aeth Wil y dyn sain allan y noson gurodd tîm pêl-droed Uganda 'Super Eagles' Nigeria, a mwynhau'n arw a dod adre am ddau y bore. Ond mae o'n ifanc ac yn gallu dal ati drannoeth heb gur pen. Nid felly Guy, Catrin na finna - nid bod Catrin yn hen wrth gwrs.
Roedd y dre fel carnifal mae'n debyg - hen wragedd yn gweiddi mewn gorfoledd, 3 neu 4 dyn ar y tro ar gefn beiciau modur (yr un beic modur) yn gyrru drwy'r dre yn chwerthin a gweiddi, pawb yn dawnsio. Mae curo Nigeria iddyn nhw fel Cymru'n curo Lloegr neu Brasil!

O, a mae 'na gaffis soffistigedig iawn yn Kampala. Sbiwch y cappucino ges i...

Percussion Discussion

2007-06-04T23:35:00.002+01:00

Ches i’m cyfle i flasu bywyd nos enwog Kampala (pan dach chi’n gweithio, jest isio paned a gwely ydach chi ddiwedd nos) ond mi ges i weld band o’r enw Percussion Discussion, a’u mwynhau’n arw. Roedden nhw’n chwarae cymysgedd o offerynau traddodiadol Affricanaidd, y drymiau croen gafr a thelyn fechan siap bwa, ond efo gitârs a thrwmped hefyd. Wedyn roedd ‘na genod yn dawnsio, yn ysgwyd eu penolau’n amhosib o gyflym fel bod y croen gafr amdanyn nhw’n edrych fel plu. Mi fysen nhw jest y peth ar gyfer y Sesiwn Fawr, a myn coblyn, maen nhw’n mynd i Lundain a Manceinion fis Gorffennaf beth bynnag – bechod na fyddai’r pwyllgor wedi cael gwybod mewn pryd! O wel. Rhywbryd eto efallai.

Cario bananas

2007-06-04T23:30:00.001+01:00

Ia, wel...roedd o'n weddol hawdd pan ro'n i'n sefyll yn llonydd. Mae cerdded fel'na yn fater arall.

Croeso plant Uganda

2007-06-04T23:26:00.000+01:00

Bob tro y bydden ni'n stopio i ffilmio, mi fyddai plant yn heidio aton ni.
A dyna i chi be ydi gwisg ysgol sy'n codi gwên yn y dosbarth!

Yr afon Nil o'r Haven

2007-06-04T23:20:00.000+01:00

Dyma'r olygfa am 6 y bore o fy nghwt bychan i yn 'eco-lodge' yr Haven, ger Jinja.

A dyma, o bosib, y ffordd orau'n y byd o gael cawod - byddai tynnu'r cyrten wedi bod yn bechod...

Ar y ffordd adre

2007-06-03T19:11:00.000+01:00

Mi ddylwn i fod adre erbyn amser cinio fory felly gewch chi weddill yr hanes a'r lluniau pan fyddai wedi atgyfodi. Ym maes awyr Nairobi rwan am 6 awr cyn hedfan dros nos i Heathrow.Wedi mwynhau bois bach. Uganda yn wlad a hanner a doedd 10 diwrnod ddim chwarter digon.
Reit, paned...
O ia, llongyfarchiadau i dim pel-droed Uganda am guro Nigeria 2-1 neithiwr! Aeth Kampala'n hurt bost!

Pysgota ar Lyn Fictoria

2007-05-29T20:01:00.000+01:00

Ia, dwi'n gwybod mai yn Kenya mae hyn, ond byddwch yn ddiolchgar bod 'na luniau yma o gwbl! Dwi'n dechrau drysu...

Rhywun yn cofio llong y Nyanza ar Lyn Fictoria?

2007-05-29T19:58:00.000+01:00

Roedd 'na rywbeth yn deud wrthan ni ei bod hi'n mynd i fwrw glaw...

2007-05-29T19:55:00.000+01:00

Wnes i ganwio i lawr y rapids yma? Wnes i ddiawl!

2007-05-29T19:53:00.001+01:00

Canwio ar yr afon Nil

2007-05-29T19:48:00.001+01:00

Yr uchafbwynt i mi yn Uganda hyd yma ydi canwio ar yr afon Nîl yn ardal Jinja. Ia, fan’ma mae hi’n dechrau, ac yn nadreddu ei ffordd drwy Uganda, Sudan a’r Aifft am 6650km cyn cyrraedd Môr y Canoldir (afon hiraf y byd gyda llaw, os ydach chi’n un am gwisiau tafarn). Ond nes i ddim canwio’n bell iawn – anodd efo camera. Do, dwi wedi canwio o’r blaen, ond dwi’m wedi gwneud stwff dwr gwyn ers deng mlynedd felly ro’n i’n eitha nerfus. Ond roedd fy hyfforddwr, Wil Clark (o Hull yn wreiddiol) yn athro da iawn a chyn pen dim ro’n i’n ‘fferi gleidio’ a ‘thorri mewn ac allan’ o ddwr gwyn heb broblem yn y byd. Iawn, doedden nhw ddim yn rapids mawr iawn, ond mae’r rapids ar y Nîl yn anferthol, y lle gorau yn byd i rafftio meddan nhw, ond mae mynd lawr mewn caiac bychan yn fater cwbl wahanol! Ac mi fydd raid i chi wylio’r rhaglen i weld os wnes i lwyddo i rowlio.

Doedd Guy erioed wedi canwio yn ei fyw ac roedd o ar dân isio rhoi cynnig arni. A sbiwch ‘cool’ mae o’n edrych yn ei gêr canwio.
A sbiwch y golwg oedd arna i. Roedd ‘na luniau gwaeth o lawer, ond dwi wedi eu dileu nhw’n o handi. Dydi’r siacedi achub ‘na ddim wedi eu gwneud ar gyfer merched efo bronnau golew a dwi’n gwingo o feddwl sut olwg fydd arna i ar y rhaglen deledu. Mi nath Catrin adael i mi wybod bod angen stwffio fy hun ‘yn ôl i mewn’, chwrae teg iddi. O wel. O leia do’n i’m yn disgyn i mewn dragwyddol – ddim fel Guy druan!

Do’n i ddim wedi sylweddoli bod Uganda’n gymaint o fecca i ganwyr a rafftwyr, rhaid cyfadde, ond mae ‘na ‘sîn’ bacpacio cryf yma. Mae Jinja yn ‘party town’ go iawn ar gyfer pobl ifanc o bedwar ban byd. Ond merched welais i yno fwya. Criwiau ohonyn nhw sy’n dod ar yr ‘Overland Trucks’ sy’n cael eu hysbysebu yn ein papurau Sul. Pam merched, dwi’m yn siwr. Ai am ei bod hi’n fwy diogel i ferched deithio mewn criwiau ar wyliau wedi eu trefnu fel’na? Neu ydi merched wedi dechrau teithio mwy na dynion mwya sydyn? Neu ai dynion Uganda sy’n eu denu? Beryg bod y bois sy’n eu harwain mewn canws, rafftiau ac ar feic yn cael gwledd...

Iawn, felly boed yn ferch neu fachgen – neu’n rywun h^yn, os dach chi ffansio rafftio i lawr afon gradd 5, am 30km o’r afon Nîl, gan fynd drwy 12 rapid mawr go iawn, ar drip sy’n para drwy’r dydd, gyda bwyd a diod ar y ffordd, mae’n costio rhyw $95 am y diwrnod. Mae canwio’n costio rhywbeth tebyg am ddiwrnod. Ebost: rafting@starcom.co.ug
Ac mi allwch chi fwcio’r canwio a lle i aros ar yr un cyfeiriad.

Mwy o blant bach del

2007-05-29T19:44:00.001+01:00

Mwy o Uganda

2007-05-29T19:32:00.001+01:00

Roedden ni wedi cyfarfod rhai o griw Overland Trucks (twristiaid o bob man sy’n hapus i’w ryffio hi) pan aethon ni i weld prosiect ‘Soft Power Education’, sef elusen sy’n adeiladu a phaentio ysgolion lleol. Mae rhai o’r Overlanders yn rhoi diwrnod neu ddau i helpu, eraill yn aros am bythefnos neu fwy, ond mae pawb yn cyfrannu arian. Maen nhw’n paentio’r ysgolion yn liwiau llachar hyfryd – dewis yr ysgolion eu hunain, ac yna’n paentio visual aids ar y waliau – sy’n cael eu gorchuddio â defnydd yn ystod arholiadau!

Roedd ‘na blant yn y dosbarth a hithau’n ddydd Sadwrn, ond dydi hynny ddim yn arferol. Mae’r Frenhines Elizabeth i fod i ddod i Uganda eleni felly maen nhw wedi ail drefnu arholiadau’r haf i gyd – sy’n golygu bod yn rhaid i’r rhain fynd drwy’r cwricwlwm yn llawer cynt nag arfer. Ydi Liz yn sylweddoli faint o drafferth mae’n ei greu?! Mae hanner y tagfeydd traffig rydan ni wedi bod ynddyn nhw wedi eu creu oherwydd eu bod nhw’n ail osod y ffyrdd y bydd hi’n teithio ar eu hyd nhw! Ond dwi bron yn siwr i mi ddarllen yn y papurau adre nad ydi’r daith yn bendant yn mynd i ddigwydd oherwydd pryderon am ddiogelwch ac ati. Tase hi’n ei ohirio, mi fyddai pobl a llywodraeth Uganda braidd yn flin, dybiwn i...

Mi fues i’n trafod cwmniau ‘Blwyddyn Gap’ efo Shaz, Saesnes sy’n cyd-redeg y prosiect. Mae ‘na rai ohonyn nhw’n codi rhyw dair mil o bunnoedd ar bobl ifanc (wel, eu rhieni) er mwyn iddyn nhw gael ‘gwirfoddoli’ am dri mis bach. Be fedar y person 18 oed arferol ei ddysgu i bobl sydd ddim ond ychydig fisoedd yn iau na nhw? Mewn tri mis?! Ac mae ‘na lot o’r cwmniau ‘ma’n dan din iawn ac yn gwneud yr elw rhyfedda ar draul rheini sydd ddim isio i Jessica bach fod i ffwrdd yn rhy hir. Maen nhw’n defnyddio Soft Power yn aml, ond ddim yn fodlon rhannu’r elw, er bod y bobl ifanc yn aros efo Soft Power am 3 wythnos ar y tro! Byddwch yn ofalus rieni...mi fyddai’n haws ac yn llawer iawn rhatach i chi jest cysylltu efo cwmniau fel Soft Power yn uniongyrchol. Ac mi fydden nhw’n gneud llawer mwy o les i’r trydydd byd a nhw eu hunain tasen nhw’n gwneud VSO am ddwy flynedd wedi iddyn nhw ddysgu sgil go iawn! A dyna fy mhregeth drosodd.

Sbiwch del oedd y plantos o gwmpas yr ysgol. Mae gen i tua 50 o luniau ohonyn nhw – methu peidio.

O ia, methu peidio a sylwi ar y poster yma yn stafell y prifathro. Gneud i fechgyn swnio fel angenfilod tydi? Ond mae Wil yn fy sicrhau bod dynion yr Affrig yn ei chael hi'n anodd i reoli eu chwantau. Yhy...

Uganda - y ffin

2007-05-29T19:24:00.000+01:00

Rydan ni yn Uganda ers dyddiau rwan, gwlad sy’n fwy enwog am Idi Amin na dim arall mae’n siwr. Fis Ionawr 1971 mi gipiodd o’r awennau tra roedd y prif weinidog ar y pryd allan o’r wlad, a dyna ddechrau wyth mlynedd o uffern: mi gafodd 300,000 o bobl eu lladd, yn aml mewn ffyrdd brwnt iawn, gyda gordd neu bolion haearn, neu drwy gael eu harteithio i farwolaeth mewn carchardai a gorsafoedd heddlu ar hyd a lled y wlad. Os ydach chi wedi gweld y ffilm ‘The Last King of Scotland’ mi fydd yr hanes yn frres yn eich meddyliau. Mi wariodd o bres y wlad fel ffwl, rhoi 90 diwrnod i’r bobl Asiaidd oedd yn y wlad i adael gyda dim byd ond y dillad ar eu cefnau – a gwario’r biliwn o ddoleri y bu’n rhaid i’r rheiny ei adael ar ôl. Wedyn mi giciodd o’r Prydeinwyr allan a chymryd y busnesau te ac ati oddi arnyn nhwythau hefyd – a gwario’r cwbl lot eto ar deganau i’r ‘hogia’. Yn y cyfamser, roedd economi’r wlad yn deilchion, ffatrioedd ac ysbytai wedi cau, y ffyrdd yn rhacs, y dinasoedd wedi troi’n domeni sbwriel, a’r cyfoeth o fywyd gwyllt wedi cael ei chwalu’n ddim gan filwyr efo machine guns am y cig, y croen a’r eifori.

Wedi dechrau rhyfel hurt yn erbyn Tanzania - a cholli, mi ddihangodd Idi Amin i Libya at Gaddafi, ond mi gafodd ei daflu allan gan hwnnw’n y diwedd a gorfod dianc i Saudi Arabia, ac mi fu farw yn fan’no yn 2003.

Mae pethau wedi gwella’n arw yma ers hynny ac mae’r diwydiant ymwelwyr yn ôl ar ei draed. Ond roedd hi’n anodd credu hynny wrth i ni groesi’r ffin. Mi fuon ni’n aros i gael y stwff ffilmio drwadd am BUMP AWR! Roedd hi’n tywallt y glaw, pob man yn fwd, ceir a lorris mawr petrol ar draws ei gilydd ym mhob man, plant wirioneddol dlawd a charpiog yr olwg yn ein poenydio am bres/bisgedi/unrhyw beth, pobl yn gweiddi arna i am fynd y ffordd anghywir i’r ty bach, yna’n gweiddi arna i eto ‘Don’t you know you must pay?!’ cyn i mi gyrraedd yn ddigon agos i weld y blwmin arwydd – a doedd gen i’m pres Ugandan beth bynnag! Doedd ‘na neb yn gweiddi yn Kenya...
Mi wnes i drio cymryd lluniau o hyn i gyd ond mi ddoth ‘na ddynes ar fy ôl i a gwneud i mi ddileu’r cwbl. Ond mi gymres i hwn nes mlaen – pan oedd pethau wedi tawelu a’r glaw wedi peidio – a ninna’n DAL YNO!

A dyma foi bach rois i weddill ein bisgedi iddo fo, y creadur.

Aeth Wil, Catrin a fi i ddisgwyl mewn caffi tra roedd Guy a Geoffrey ein gyrrwr/fficsar Ugandan yn trio delio efo’r biwrocratiaid. Roedd y blinder yn dechrau troi’n hysteria dros ein paneidiau o ‘chai masala’....

Roedd ‘na dai bach yn fanno ond doedden ni’m yn cael mynd i’r ‘Ladies Room’, rhaid oedd mynd rownd y cefn i’r lle dynion. Iawn, mi wnes i ufuddhau’n dawel. Twll yn y llawr mewn cwt bach tywyll a drws oedd ddim yn cau’n iawn oedd yn fan’no. Iawn, dwi ‘di hen arfer ac wedi bod mewn tai bach llawer gwaeth. Ond pan driodd Catrin fynd yno wedyn, roedd ‘na foi yn chwydu ei gyts allan yno. Awr yn ddiweddarach, mi driodd hi eto – ond roedd hi’n ôl o fewn eiliadau. Clamp o ddynes fawr oedd yno tro ‘ma, gyda’r drws yn llydan agored a hithau’n gwneud y synau rhyfedda. Dyma wyneb Catrin pan ddaeth hi’n ôl.

Yn y diwedd, mi benderfynodd Guy y dylen ni gyd adael mewn tacsi a gadael y gêr efo Geoffrey iddo fo gael sortio popeth allan, gan mai dyna oedd ei job o. A dyna’r daith waetha eto: dros 3 awr o daith gyda 4 ohonon ni a’r gyrrwr a’n bagiau i gyd mewn car oedd mor isel, bob tro roedd o’n mynd trwy dwll roedden ni’n tolcio’n tinau, ac roedd pob crafiad o’r exhaust yn crafu’n coccyx ninnau. Ac roedd y ffordd yn llawn tyllau, credwch fi. Roedd Catrin, Wil a fi’n sownd yn ein gilydd a’n bagiau yn y cefn, Guy yn griddfan mewn poen am fod na’m lle i’w goesau ynta chwaith efo dau fag yn y blaen. A doedd Catrin byth wedi bod i’r ty bach!

Roedd cyrraedd y gwesty yn ryddhad a deud y lleia, a’r enw - The Haven – mor addas. Ac ew, dyna le smart, reit ar lan yr afon Nîl – sbiwch ar yr olygfa allan o ffenest fy chalet bychan i. (Sori -dim llun am y tro!) Ben bore oedd hyn, a’r niwl yn corddi uwchben rhaeadr y ‘Dead Dutchman’. Rhaeadr beryglus iawn, fel y sylweddolodd y gwr o’r Iseldiroedd.

Almaenwr sydd wedi adeiladu’r ‘Haven’ ers tua blwyddyn a hanner. Eco-lodge ydi o, mae touau’r cytiau bychain crwn traddodiadol fymryn bach yn wahanol am fod ‘na bant yno i ddal dwr glaw a hwnnw sy’n caelei ddefnyddio i olchi a molchi. Mae’r lle’n solar panels i gyd hefyd – i gynhesu’r dwr. Ond mae’r pwer yn brin. Er dirfawr siom a sioc i ni gyd, dim ond rhwng 6.30 a tua 10.00 mae ‘na drydan – bali niwsans pan mae ganddoch chi fatris a laptops a chamerau i’w charjio! Felly rydan ni wedi bod yn charjio batris y camera’n y car wrth fynd. Ia, drwy’r peth tanio sigarets.

Ond...

2007-05-29T17:35:00.001+01:00

Ond a ninnau wedi codi am chwech, roedd hi’n oer was bach, a doedd Guy ddim yn hapus. Ac roedden ni’n blastar o lwch o’r car o’n blaenau ni. Na, tydi o ddim yn fêl i gyd!

Ro’n i’n meddwl ar un adeg ein bod ni wedi mynd yn rhy bell efo’r rheino gwyn yma. Roedd Guy isio i’n landrofyr ni fod yr ochr draw, fel bod y rheino rhwng y camera a ni – sef fi a Duke. Ond roedd o wedi bod yn cysgu nes i ni gyrraedd, a phan yrrodd Duke a finnau heibio iddo fo, mi gododd ar ei draed a dechrau dod tuag aton ni...o dîar. Ond mi stopiodd yn fan’na diolch byth. Gyda llaw, dydyn nhw ddim yn wyn, fwy nag ydi’r rheinos du yn ddu. Llwyd ydi’r ddau fath. Mi fydd raid i chi wylio’r rhaglen i gael gwybod be ydi’r gwahaniaeth, onibai eich bod chi’n swots ac yn mynnu gwneud eich ymchwil eich hunain yn y cyfamser wrth gwrs. SORI - LLUN RHEINO WEDI MYND I'R LLE ANGHYWIR - OND TYFF - RHY NACYRD I'W BLWMIN SYMUD RWAN!

Dyma oedd fy nghyfle ola i allu deud mod i wedi gweld y ‘pump mawr’- dim ond llew a llewpart oedd ar ôl. Ac unwaith eto, mi fydd raid i chi wylio’r rhaglen i weld os ydw i’n gallu prynu’r crys T ‘The BIg Five’ gyda balchder. Ond dyma i chi lun sy’n rhoi rhyw fath o syniad i chi. Oedden, roedden ni’n agos iawn – at ddwy lewes a 4 neu 5 o rai bach – a Catrin sbotiodd nhw!

Ac ar y ffordd i’r gwesty neithiwr, roedd yr haul yn machlud...mae unrhyw ffwl yn gallu cymryd llun da o fachlud haul yn Kenya, mae o jest mor anhygoel.

Roedd ‘na yrrwr newydd wedi bod efo ni ers deuddydd, sef Milton, un o lwyth y Masai. Dach chi’n gallu eu nabod nhw oherwydd eu bod nhw mor dal a thenau. Ond mae Milton wedi magu bol ers gadael yr hen ffordd o fyw a setlo yn Nairobi efo gwraig a’i fusnes ei hun. Roedd o’n gymeriad a hanner, ac mi wnes i gymryd ato fo’n arw. Ro’n i’n drist iawn o’i weld o’n troi’n ôl am Nairobi heddiw. Ond tristach fyth oedd ei glywed o’n deud ei fod o’n eitha sicr na fydd unrhyw Masai yn dal i fyw yn yr hen ffordd draddodiadol, nomadig ymhen deng mlynedd. Maen nhw eisoes yn gwisgo dillad gorllewinol wrth grwydro’r wlad efo’u gwartheg, ac mae ffiniau a ffensus yn golygu nad ydyn nhw’n gallu crwydro fel ers talwm. Fydd ganddyn nhw ddim dewis ond setlo i lawr fel pawb arall – a dod a’r dillad traddodiadol allan i ddawnsio ar gyfer twristiaid, mwn. Dwi’n gweld mwy a mwy o hyn wrth deithio’r byd ‘ma ac mae’n fy nhristau’n arw o feddwl y bydd PAWB yn y byd toc yn gwisgo’r un fath (fel ni), yn byw yn yr un ffordd, yn bwyta’r un pethau, yn gwylio’r un rhaglenni teledu ac i gyd yn siarad Saesneg, ac mai dim ond sioe ar gyfer twristiaid fydd yr hen draddodiadau. Efallai bod bywyd gwyllt dan warchae, ond hyd y gwela i, mae diwylliant gwahanol bobloedd yn beryg o fynd yn fwy prin nag anifeiliaid toc. Mae’r World Wildlife Fund ac ati wedi gwneud gwyrthiau chwarae teg, ond be am World People Fund?

Mwy o Kenya

2007-05-29T17:22:00.000+01:00

Sori – roeddech chi fod i gael hwn ddydd Gwener dwytha!
Cythraul y We...

Rydan ni bron a chyrraedd y ffin rhwng Kenya ac Uganda, ac os oedd y We yn araf yn Kenya, does wybod sut siap fydd arno yn Uganda! Rydan ni wedi cyrraedd Kericho, lle mae hi’n bwrw glaw bob pnawn ac yn oer iawn yn y boreau – ac rydan ni fod yn y car am 6.45 bore fory...yyyy. Ffilmio’r diwydiant te fyddwn ni ac mi gewch chi’r hanes hwnnw nes mlaen.

Ond lluniau Parc Llyn Nakuru sydd gen i chi fan’ma. Dydi o ddim yn barc mawr iawn, ond mae ‘na gyfoeth o fywyd gwyllt yma. A fan hyn mae’r flamingos pinc sy’n gwneud i’r llyn edrych fel tase rhywun wedi tywallt eisin pinc ar hyd yr ochrau. Reit syfrdanol tydi? Ac roedd y criw ‘ma’n mynnu mod i’n mynd reit atyn nhw i drio eu cael nhw i hedfan – argol, ro’n i’n teimlo’n euog. Ro’n i’n meddwl nad oedden ni fod i amharu ar y bywyd gwyllt!

A dwi wedi cynnwys y llun yma o Wil a Catrin jest am ei fod o’n glincar o lun. Os allwch chi feddwl am gapsiwn iddo fo, gadewch i mi wybod, ond does gen i ddim gwobr i’w roi. Sticer ‘Ffermio’ i’r car efallai? Does ganddon ni dim sticeri Ar y Lein...

Y lloches plant

2007-05-23T09:23:00.000+01:00

Tydi o’n annwyl? Roedd o a’i gyfeillion yn gyfrifol am un o’r profiadau mwya emosiynol i mi eu cael yn dilyn y llinellau ‘ma. Dwi’m wedi teimlo fel’na ers amgueddfa Chornobyl yn yt Wcrain, lle fethes i wneud darn i gamera, ro’n i wedi ypsetio gymaint.

Yn Lloches plant Naivasha roedden ni, casgliad o adeiladau sy’n ddormitoris a stafelloedd ysgol i fechgyn rhwng 5 ac 17 oed. Gan fod AIDS yn broblem mor fawr yma, roedd y rhan fwya wedi colli eu rhieni i’r afiechyd creulon hwnnw, eraill wedi cael eu taflu ar y stryd am eu bod nhw unai’n anystywallt neu eu rhieni methu fforddio eu cadw. Cyn dod i’r lloches, cysgu ar y stryd mewn sachau fydden nhw ac yn byw ar sbarion o finiau tai bwyta.

Ond rwan, mae ganddyn nhw welyau go iawn i gysgu ynddyn nhw, gwisg ysgol mae ganddyn nhw feddwl y byd ohonyn nhw, sgidiau go iawn, a llond eu boliau o fwyd. Maen nhw’n glanhau’r lle eu hunain, yn dysgu coginio eu hunain, yn garddio a gofalu am y ddwy fuwch, yr ieir a’r gwyddau.

Mi fuon ni yno drwy’r pnawn, yn eu gweld yn dysgu, chwarae, gwneud gwaith coed, bob dim, ac ar y diwedd, mi gawson ni gyngerdd ganddyn nhw – caneuon ac acrobatics. A myn coblyn, mwya sydyn, dyma fi’n dechrau crio. Ro’n i’n trio gwneud darn i gamera ac roedd y dagrau’n tywallt i lawr fy wyneb i. Dwi’m yn siwr ai’r canu oedd o, neu gweld eu wynebau nhw, mor falch o’r hyn roedden nhw’n gallu ei wneud. Ond ro’n i newydd fod yn siarad efo un o’r hogiau 17 oed. Mi fydd o’n gorfod gadael pan fydd o’n 18 oed, a thrio gwneud bywyd iddo fo’i hun tu allan. ‘Oes gen ti ofn?’ gofynais. Oes, meddai gan sbio ar ei sgidiau. Efallai mai dyna nath o.

Mi fyddai’r lloches yn falch o unrhyw gymorth ariannol neu roddion o unrhyw fath, felly dyma’r wefan: ncshelter.org, yr ebost: nvskid@kenyaweb.com, a’r cyfeiriad ydi Naivasha Children Shelter, PO BOx 1187, Naivasha, 20117, Kenya.

A nagoes, does na’m merched yno – dydi’r rheiny ddim yn cael eu taflu ar y stryd i’r un graddau – mae merched yn golygu llafur am ddim...

A ges i a Catrin gadwen yr un yn anrheg ganddyn nhw. Ydyn, mae fy llygaid yn dal yn goch.

Naivasha

2007-05-23T09:16:00.000+01:00

Be oedd hynna am fysus? Eich bod chi’n aros am oes am un, ac yna dwsinau’n cyrraedd yr un pryd? Wel mae hi’r un fath efo blog Ar y Lein, ylwch.

Roedd ddoe yn ddiwrnod llawn iawn, iawn. Dwi yn Naivasha bellach (ers dwy noson a deud y gwir – cyfle i olchi dillad o’r diwedd, diolch i’r nefoedd, roedd hi’n dechrau mynd yn brin arna i), ac yn y bore, mi fuon ni yn fferm flodau Olij Rozen. Dim ond un fferm fechan ynghanol ugeiniau o rai mawr ydi fan’no, mae ‘na dros 500,000 o bobl yn dibynnu ar y diwydiant blodau yn yr ardal yma. Dach chi’n gwybod y blodau hyfryd dach chi’n eu gweld yn Tescos ac M&S ac ati? Wel, beryg mai o Kenya maen nhw wedi dod – mae ‘na 13 awyren 747 yn llawn blodau yn gadael Nairobi bob wythnos. Mae’r blodau gafodd eu pigo gan y merched yma yn cyrraedd ocsiynau Ewrop (yr Iseldiroedd gan amla) yr un diwrnod. Ond fel arfer, y ‘dynion yn y canol’ sy’n gwneud y pres...

Wedi stopio yn ngwesty La Belle am ginio (oedd yn llawn ex-pats, mae ‘na rai cannoedd o gwmpas Llyn Naivasha), mi redodd criw o ddynion tuag aton ni, isio i ni brynu cardiau wnaethpwyd â llaw, a phethau allan o soapstone ac ati. A diaw, roedd ‘na rai siap wyau yno, yn dangos map y byd efo’r cyhydedd yn amlwg arnyn nhw. Jest y peth i ni, meddan ni, ond myn coblyn, roedd Prydain i gyd dan yr enw England! Sori bois, medda fi, alla i ddim prynu hwnna, dydi Cymru ddim arno fo.

A chyn pen dim roedd un ohonyn nhw wedi rhedeg i chwilio am nodwydd a dod yn ei ôl efo’r wy yma...ia, efo Wales ymhell i fyny ym môr y Gogledd. Mi fu’n rhaid i ni ei brynu wedyn. Mi gafodd Catrin un hefyd – efo Cymru yn Denmarc.

Treetops

2007-05-22T11:32:00.000+01:00

Dyma’r enwog Treetops. Ro’n i’n gweld y lle’n debyg i rywle fyddai’r Addams Family yn byw (o’r tu allan beth bynnag) ond roed hi dipyn gwell tu mewn. Elfennol iawn cofiwch, ond rydan ni gyd wedi dod i nabod ein gilydd yn dda iawn ar ôl rhannu’r un ty bach a chawod oer (nid ar yr un pryd).

Dyma’r balconi

A dyma’r olygfa

Mi welson ni lwyth o anifeiliaid yn llymeitian ac ymladd wrth y pwll dwr ond dydi fy zoom i ddim yn dda iawn. Felly dim pwynt dangos y lluniau hynny i chi. Bydd raid i chi aros tan y rhaglen deledu – zoom llawer iawn gwell gan Guy!

Sweetwaters

2007-05-22T11:06:00.000+01:00

Y lle gorau i aros o ddigon oedd Sweetwaters – a’r drytaf mae’n siwr. Dyma du mewn fy mhabell...

A dyma rai o’r anifeiliad welson ni...

Ydyn, mae rheinos duon yn beryglus iawn fel arfer, ond un dof ydi hwn – wedi colli ei fam yn 6 mis oed, a methu gneud efo rheinos eraill ers cael ei fagu gan bobl. Oedd, roedd gallu cyffwrdd anifail fel’na yn brofiad....

Llwyth y Kikyu

2007-05-22T10:16:00.000+01:00

Gawson ni arddangosfa o draddodiadau a dawnsfeydd llwyth y Kikuyu jest o dan lawnt gwesty crand Outspan. Na, chydig iawn sy’n dal i fyw a gwisgo fel’ma.
Ond maen nhw’n dal i enwaedu – a dyma ddawns enwaedu (sylwer ar yr hylif cochaidd ar y llawr). Mae’n digwydd i fechgyn pan maen nhw tua 18-19 (er mwyn iddyn nhw deimlo’r poen o ddifri), ac er ei fod o’n anghyfreithlon i’w wneud o i ferched, mae tua 10% yn dal i’w wneud o am fod merched eraill yn tynnu arnyn nhw nad ydyn nhw wedi aeddfedu eto os nad ydyn nhw wedi cael eu henwaedu.

Mwy o'r criw!

2007-05-22T10:11:00.000+01:00

Oes! Ma na fwy!

Dyma Duke y gyrrwr – gafodd fab yr un diwrnod yn union ac y cyrhaeddodd fy ngor-nith, Cadi Fflur (ydi, mae fy chwaer fach yn nain...)

Rebecca, ffrind wnes i ym marchnad Meru. Mae merched y farchnad yn aml yn gymêrs.

Kenya

2007-05-22T09:58:00.000+01:00

Iawn ta, mewn gwesty efo cysylltiadau â’r we eto a dwi’n gobeithio ein bod ni wedi ffendio ffordd o yrru’r lluniau ma’n gynt. Os na, mi fyddai wedi drysu!
I ddechre, dyma luniau o’r tîm: Catrin yn trio dangos ei bod hi’n gallu gneud mwy na dim ond cyfarwyddo...

Guy y dyn camera. (Mae o wastad ar y ffôn) A ddeudis i’n do, genod?

A Wil y dyn sain wedi ei wasgu i gefn y landrofyr efo’r gêr i gyd. Rydan ni’n cael coblyn o hwyl efo fo ac mae o’n cymryd y mic o’n hacenion ni bois bach. Un peth dwi’m yn ei ddallt, mae’r ddau’n deud bod acen Catrin (sy’n dod o Benygroes, sir Gaerfyrddin!) yn haws i’w deall na f’un i!

Plant Meru

2007-05-21T13:05:00.000+01:00

Roedd Meru yn dipyn o dwll a bod yn onest (lot o bobl off eu pennau ar stwff o'r enw Mira) ond roedd y plant yn hyfryd!

Golff a'r Prif weinidog

2007-05-19T10:59:00.000+01:00

Dwi'n gyrru hwn o westy Outspan, lle roedden ni fod i aros am ddwy noson, ond am fod y Prif Weinidog isio chwarae golff ac isio'r lle i gyd iddo fo'i hun, rydan ni'n aros yn Tree Tops yn lle. Ia, lle roedd y Frenhines yn aros pan glywodd hi ei bod hi'n frenhines, lle enwog iawn, ac wedi ei foderneiddio ers y 1950au. Ond roedd raid iddyn nhw - mi losgodd y lle gwreiddiol ac wedyn mi gafodd ei wasgu'n fflat gan eliffant. Mae o dipyn mwy rwan ond yn dal yn elfennol iawn - golchi ngwallt mewn dwr oer, oer neithiwr (ac mae hi'n oer yma gyda llaw - angen fleece...), a'r 4 ohonon ni'n boleit iawn yn rhannu'r un ty bach heb wneud gormod o swn. Waliau fel papur yma!
Ac ro'n i wedi gobeithio cael golchi nillad rwan ein bod ni'n yr un gwesty am ddwy noson. Laundry service yn Treetops? Go brin! Bu'n rhaid bodloni ar olchi par o sannau yn y sinc.Felly does na'm posib mynd ar y we wrth reswm.
Ond lle digon difyr - tasech chi ar wyliau a heb weld cantamil o byffalos a digon o eliffantod a rheinos du yn barod! Dros swper, roedd y staff yn brysio mewn i ddeud 'Elephants at the watering hole!' - pawb arall yn codi'n syth a brysio i'r platfform i'w gwylio. Ni'n 4 wedi blino gormod ac wedi mynd braidd yn blase yn barod a mwy o isio bwyd, sori... Chwarae teg roedden ni fyny'n gweithio ers 6 y bore ac roedd hi'n 8.45 erbyn hyn! A ninna wedi bod i base camp Mt Kenya! Wel, nid ar droed, ond mae mynd a landrofyr i fyny fanna'n blino chi hefyd - dyna be oedd siwrne! Lwcus ein bod ni wedi blino cymaint deud gwir achos dach chi'n clywed y synau rhyfedda yn Tree Tops.
Dim lluniau sori - jest bachu ar 5 munud i sgwennu hwn ydw i - angen 20m i yrru llun!
Ond llwyth i'w ddeud - daliwch i alw mewn i'r blog - fydd o werth o un o'r dyddie 'ma!

mewn pabell

2007-05-18T08:19:00.000+01:00

Sori - cymryd oes i yrru lluniau - gewch fi fwy nes mlaen.
Ond diaw, mae gen i luniau! Wedi gweld pen ol rheino du neithiwr, ges i roi mwytha i un dof bore 'ma. Annwyl oedd o cofiwch.
Ond ches i fawr o gwsg neithiwr - roedd y synau rhyfedda allan yna.
Mi glywodd Catrin synau hyd yn oed yn fwy rhyfeddol yn gynharach - nes iddi ddallt mai Wil oedd o...ddeudis i ei fod o'n ges yndo?
Gorfod mynd eto rwan - Treetops nesa - dim clem os fydd na we yn fanno - ond llewod ella! O na, newydd gofio, popeth heblaw llewod sy fanno. Am fod y llewod yn bwyta bob dim, bu'n rhaid eu symud!

Sut i ddod o hyd i rheino du

2007-05-17T17:52:00.000+01:00

Ieeee!!

2007-05-17T17:43:00.000+01:00

O'r diwedd! Gwesty lle mae 'na we! Ond mae'n araf uffernol felly bosib y bydd raid i chi aros tan bore fory am y lluniau. Gawn ni weld.
Reit ta, hyd yma, mae Kenya wedi bod yn brofiad a hanner ac yn goblyn o hwyl.
Mae Guy y Sais sydd bellach yn byw yn Kenya, sydd yn ddyn camera yn foi hyfryd a phisyn (ond yn briod...tydyn nhw gyd).
Mae Wil y dyn camera yn Kenyan go iawn efo'r synnwyr digrifwch rhyfedda.
Ac mae Catrin yn wych, yn barod am unrhywbeth a ddim yn fflapio o gwbl!
Ac mae Duke y gyrrwr yn fonheddwr. (Ro'n i'n meddwl mai Juke oedd ei enw o - ond acen Guy oedd hynny. Mae 'na lot o Saeson yn deud 'j' yn lle 'd' does?)

Rydan ni'n aros mewn pebyll heno - ond mae 'na bebyll a phebyll ac mae'r rhain yn foethus a deud y lleia. Ond mae hi wedi stormio a glawio o ddifri heddiw felly mae hi braidd yn oer - dwi'n gwisgo fy fleece yn sgwennu hwn!
Newydd fod ar saffari yn chwilio am rheino du (anifeiliad prin iawn iawn) - a do, mi welais i ben ôl un - ond welodd run o'r lleill - na'r camera - mohono fo. Welais i eliffant a thrio cymryd llun ond y cwbl dach chi'n ei weld ydi coed. Pwy fysa'n meddwl bod anifail mor fawr a llwyd yn gallu cuddio cystal mewn coed bychain gwyrdd.

Digon am rwan - mynd i yrru hwn fel bod na RWBATH ar y blog 'ma!

Y ddamwain awyren yn Cameroun

2007-05-15T05:57:00.000+01:00

Noson hyfryd o gwsg, ond y papurau lleol bore 'ma yn sobri rhywun braidd. Mi fu'r wlad yn gweddio ddoe dros y 114 o bobl gafodd eu lladd ar yr awyren Kenya airways 10 diwrnod yn ôl. Ond be sy'n taro rhywun ydi'r teuluoedd fynnodd fynd i leoliad y ddamwain - mi fuon nhw'n crio yno a hel llond eu dwylo o bridd a deiliach er mwyn gallu mynd a nhw adre efo nhw. Mae dychmygu'r olygfa yn boenus a deud y lleia.
Sori - dim mwy i'w ddeud ar hyn o bryd.
Mae'r landrofyr wedi ei bacio ac i ffwrdd a ni.

Nairobi

2007-05-14T22:38:00.000+01:00

Catrin a finna wedi cyrraedd yn ddiogel. Wedi mynd drwy customs Heathrow efo'r ger i gyd yn anhygoel o sydyn am unwaith! Ac am mod i'n hynod flinedig yn cerdded ar yr awyren ac wedi mynd yn hen law bellach, nes i neidio mewn i rhes o 4 sedd wag jest cyn take off - cyn i neb arall gael cyfle- a chael cysgu fel taswn i ar wely am 3 awr dda!
Roedd Catrin wedi neidio i res arall hefyd ond mi ddoth 'na foi i eistedd ar y pen. C'est la vie, Catrin...

Y criw sydd ganddon ni yma yn gret - cyfarfod nhw'n iawn am 8 bore fory i ddechra teithio yn y landrover anferthol am y cyhydedd.
Uffernol o oer yn Nairobi heno - a dim mosgitos - hyd yma.
Gwesty wirioneddol neis. Nid yn grand, jest hyfryd - a gwely 4 poster - a jacuzzi.
Dim cyfle i gymryd lluniau sori. Nid eich bod chi isio ngweld i mewn jacuzzi.
Reit - gwely.

Bosib y bydd hi'n araf

2007-05-14T00:07:00.000+01:00

Ho hym. Dwi'n ffidlan ar y cyfrifiadur am mod i'n aros am y tacsi. Mae'n dod am 1.00 y bore ac mae hi tua 12.10 rwan. Dwi wedi pacio a chael bath a mynd a Del at fy rhieni a gwagu'r rhewgell a rhoi'r bin allan. Ond dwi'n siwr mod i wedi anghofio rhywbeth. Dwi'n gwybod nad oes gen i basport - mae hwnnw gan Catrin y cynhyrchydd (ia, oes, un gwahanol eto - dwi'n mynd drwyddyn nhw fel pys am ryw reswm. Ond ufflon o hogan iawn ydi Catrin). Mae fy mhasports yn symud o un lle i'r llall fel dwnimbe er mwyn cael gwahanol visas ac ati. Ia, fy mhasports ddeudis i. Mae gen i ddau. Ac roedd 'na jôc yn y llyfr brynais i i Daniel fy nai 9 oed: 'Mae dy fam di mor dew mae ganddi ddau basport'. Roedd Dan yn meddwl bod hynna'n ddoniol iawn am ryw reswm. Do'n i ddim.

Ta waeth, isio'ch rhybuddio o'n i: mae'n debyg bod cysylltiadau'r we yn araf iawn iawn yn Kenya ac Uganda. Ac os ydyn nhw'n araf mi fydda i'n cael trafferth gyrru lluniau. Felly bosib mai dim ond un neu ddau gewch chi. Mae geiriau'n haws o lawer diolch byth.

Tan toc ta.

Pacio ar gyfer Kenya

2007-05-11T16:39:00.000+01:00

Naddo, dwi'm wedi cychwyn eto, dwi ddim ond ar ganol pacio - eto.
Ond jest isio atgoffa fy hun be ydi fy mhaswyrd ac ati.
Wedi cael gwybod y bydda i'n gadael y ty am 3.00 fore Llun er mwyn hedfan o Heathrow i Nairobi.
Aros yn Nairobi nos Lun yna symud ymlaen i rhywle o'r enw y Pig and Whistle ym Meru. Y?
Na, dydi o'm yn swnio'n Affricanidd iawn nacdi?
Ta waeth, mi fyddai'n cael mynd ar saffari ar y daith yma - a dwi rioed wedi bod ar saffari go iawn o'r blaen.
Aros yn Tree Tops hefyd!
Oes, mae 'na byrcs i'r joban, rhaid cyfadde.

A dyma i chi lun o ddau o'r cymeriadau fydda i'n eu colli'n ofnadwy tra dwi i ffwrdd - Del fy nghi a Robin fy nai 2 oed.
3 wythnos hebddyn nhw...WAAAAAA!

Guto, Helen ac Osian

2007-04-25T21:31:00.000+01:00

Ac o'r diwedd, llwyddo i gyfarfod Guto (Gruffydd ab Owain), ei wraig Helen a'u mab Osian - sy'n mynd i fod yn chwaraewr rygbi, garantîd. Pryd o fwyd da a llwyth o chwerthin cyn mynd ar awyren arall (wedi colli cownt faint o awyrennau fuon ni arnyn nhw tro 'ma). Ac roedd yr awyren yn llawn felly dim cyfle i gael gorwedd ar bedair sedd tro 'ma. O wel. Fel'na mae hi weithia.
Angen golchi a sychu dillad cyn y trip nesa rwan - Kenya ac Uganda. Mai 14. Cofiwch am y blog!

Singapore

2007-04-25T21:26:00.000+01:00

Gan fod ganddon ni naw awr i'w lladd yn Singapore (ar ôl codi am 4.30 a hedfan o Pontianak i Jakarta, ac yna o Jakarta i Singapore), mi benderfynon ni fynd i'r ddinas. Aeth y lleill i siopa. Eistedd mewn caffi'n darllen fues i ac yna cyfarfod y lleill yn Raffles i gael Singapore Sling. Yn un peth, roedd hi'n beblwydd ar Derek, ac yn ail, fydd Haydn na Derek yn Ar y Leinio eto - criw lleol fydd ganddon ni yn yr Affrig. Felly roedd angen ffarwelio mewn steil.

Machlud i orffen

2007-04-25T16:42:00.000+01:00

Ffarwelio efo Pontianak (a Kalimentan)

2007-04-25T16:38:00.000+01:00

Roedd y criw yma'n byw mewn tai ar stilts ar lan yr afon. A dyma'r tai bach.

Sylwch pwy sy'n gwisgo helmed a phwy sydd ddim

2007-04-25T16:36:00.000+01:00

Cacennau efo Wiwi

2007-04-25T16:32:00.000+01:00

A Derek yn sglaffio'r un siocled - dim syniad pam ei fod o'n gam, sori!

Y cychod

2007-04-25T16:26:00.000+01:00

Dwi adre, a dyma ddechrau gyrru'r lluniau fethais i eu gyrru. Golygfa ben bore o'r afon yn Pontianak.

A Heulwen yn cael woblar...

Blwmin technoleg

2007-04-23T15:38:00.000+01:00

DWI'M YN COELIO HYN! Mae modem y laptop wedi chwythu neu fethu neu rywbeth a dwi'n gorfod sgwennu hwn ar gyfrifiadur o oes yr arth a'r blaidd yn 'business centre' y gwesty. Mae o mor araf does na'm pwynt i mi drio gyrru lluniau neu mi fyddai yma drwy'r nos. Ga damia! A finna efo lluniau gwych o Heulwen yn cael woblar wrth fynd ar gwch am y tro cynta yn ei byw (ac mae'r hogan yn byw yn Aberdyfi!!), a Derek yn stwffio'i hun efo cacen siocled mewn rhyw siop gacennau ryfedd fuon ni'n ffilmio ynddi oedd efo cacennau lliw neon - a blas ffiaidd iawn; a machlud haul anhygoel heno
ac ati ac ati.
O wel. Mi wnai eu postio pan fydda i adre ar fy nghyfrifiadur fy hun - sy'n apple - nid y rwtsh Microsoft 'ma!
Rydan ni wedi gorffen ffilmio ac mae'r lleill eisoes wedi mynd i'w gwelyau achos dan ni'n gorfod codi am 5 eto bore fory i gyrraedd y maes awyr. 3 awr o hongian o gwmpas ym maes awyr Jakarta wedyn (nid y lle mwya difyr yn y byd. Dwi'n siwr bod Jakarta'n ddifyr ond dydi'r maes awyr ddim) ac yna NAW AWR ym maes awyr Singapore! Mae'n bosib iawn yr awn ni i ganol y ddinas i gyth, a dwi eisoes wedi hanner trefnu i gael Singapore Sling efo Cymro o'r enw Guto (ab Owain) fethon ni ei weld yno'r tro dwytha - er ein bod ni'n gwylio gem Iwerddon v Cymru yn yr un dafarn Wyddelig!
Reit, nos da, dwi angen fy biwti sleep ar ol ffaffian yr holl efo'r bali laptop 'na.
Ac mi fydd 'na goblyn o olwg arnon ni gyd ar ol y daith erchyll sydd o'n blaenau ni.
Na, dydi'r teithio 'ma ddim yn fel i gyd!

Pysgotwyr Samarinda

2007-04-22T11:46:00.000+01:00

Anghofies i gynnwys y llun yma efo rhai Samarinda.
Roedd yr hen foi yn dipyn o ges a'r un ifanc yn gwbod yn iawn ei fod o'n edrych
yn 'cool'...

Ar y ffordd i Balikpapan

2007-04-22T11:40:00.000+01:00

Roedd yr haul yn machlud wrth i ni deithio am faes awyr Balikpapan.
Ac erbyn heddiw, rydan ni wedi cyrraedd Pontianak ar ochr arall yr ynys (via Jakarta eto). Mae'r glaw yn disgyn unwaith eto ac rydan ni'n croesi'n bysedd y bydd o wedi rhoi'r gorau iddi erbyn i ni ddechrau ffilmio bore fory - am 5.30!
Mae Heulwen wedi gofyn i Ruddy brynu ambarels rhag ofn. Chwi o ychydig ffydd...

Trist iawn

2007-04-22T11:35:00.000+01:00

Felly mae'n debyg bod pobl Asia, fel yr Affrig isio croen goleuach. Dwi'n cofio bod nwyddau fel hyn ar gael yn Nigeria pan ro'n i'n byw yno - a doedd y stwff yn gneud dim lles o gwbl i'r croen.
Ond dyna fo, mi rydan ninna bobl wyn y talu ffortiwn i gael croen tywyllach hefyd. Tydi dynoliaeth yn hurt?

Orang utans

2007-04-22T11:21:00.000+01:00

Ac wedyn aethon ni draw i ganolfan sy'n hyfforddi orang utans i fyw yn y gwyllt.
Mae'r rhan fwya wedi bod yn anifeiliaid anwes anghyfreithlon ac angen eu dysgu sut i fod yn orang utans go iawn eto. Roedd ganddyn nhw reolau caeth iawn am bobl o'r tu allan yn mynd yn rhy agos felly mae arna i ofn mai dyma'r llun gorau sydd gen i - angen zoom gwell ar y camera debyg.
Mi ges i fynd yn llawer agosach ond roedden ni'n rhy brysur yn ffilmio i feddwl am gymryd snaps ar y pryd, sori! Ond mae gan Haydn luniau da iawn ar gyfer y rhaglen - a hwnnw sydd bwysica'n y pen draw ynde?
Ac mi fedra i ddeud eu bod nhw'n anifeiliaid anhygoel - clyfar, difyr. Waw. Mi fyswn i'n derbyn job yn gofalu am orang utans yn syth!

Crocodeils

2007-04-22T11:14:00.000+01:00

Mi fuon ni mewn fferm grocodeils lle roedd 'na slaffs o bethau mawr fel hwn.
Ond ges i gydio mewn un bach - eto! Nwyddau o groen crocodeil ar werth yn y siop, a'r peth sy'n gwerthu fwya mae'n debyg ydi pidyn crocodeil...£35 yr un.
Naddo, nes i'm prynu'r un.
Ond mi ges i flasu kebabs crocodeil - a blasus iawn oedden nhw hefyd.

O ia, dyma ran o'r ddefod 'lanhau'

2007-04-20T23:48:00.000+01:00

Na, do'n i ddim yn siwr iawn be oedd yn digwydd chwaith!

Crocs ac orang utans

2007-04-20T23:45:00.000+01:00

Mi fyddwn ni'n aros efo'r orang utans heno felly go brin y bydda i'n gallu blogio o fan'no. Gewch chi eu hanes nhw a'r fferm grocodeils ymhen rhyw 48 awr felly. Am wn i. Does na'm byd yn sicr yn y byd 'ma. Sampai jumpa.

Tu mewn y ty hir

2007-04-20T23:42:00.000+01:00

Y cerfiwr cyfredol

2007-04-20T23:38:00.000+01:00

top y grisiau

2007-04-20T23:36:00.000+01:00

Dwi isio grisiau fel rhain

2007-04-20T23:29:00.000+01:00

Ro'n i'n meddwl mai dim ond addurn oedd rhain ac yn defnyddio'r grisiau normal rydan ni wedi afer efo nhw - ond rhain roedd y Dayaks yn eu defnyddio gan amla erbyn sylwi.
A cwpl yn caru sydd ar y top.

Plant Dayak

2007-04-20T14:17:00.000+01:00